Cải cách hành chính trong lĩnh vực văn hóa, tạo đột phá từ Nghị quyết 80-NQ/TW

Định hình phương thức quản trị văn hóa trong kỷ nguyên mới

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 80-NQ/TW là yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, hướng tới xây dựng nền quản trị hiện đại, hiệu lực và hiệu quả. Nghị quyết nêu rõ: "Tổ chức bộ máy quản trị văn hoá tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; chuyển từ quản lý sang quản trị; phân cấp, phân quyền rõ ràng; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, thuận tiện, minh bạch."

Đồng thời, Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc "triển khai phương thức quản trị văn hoá hiện đại lấy hiệu quả và sự tham gia đa trung tâm (Nhà nước – thị trường – xã hội – cộng đồng sáng tạo) làm nguyên tắc cốt lõi; lấy minh bạch, trách nhiệm giải trình làm nền tảng; lấy sự sáng tạo, kết quả đổi mới thể chế, số hoá quy trình làm thước đo. Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với xây dựng và minh bạch hoá các quy trình, tiêu chuẩn, quy chuẩn để quản lý và tổ chức thực hiện."

Những định hướng này thể hiện bước hoàn thiện quan trọng trong phương thức quản trị văn hóa, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới. Trên cơ sở kế thừa những kết quả đạt được trong công tác quản lý văn hóa thời gian qua, Nghị quyết đặt ra yêu cầu từng bước hình thành mô hình quản trị văn hóa hiện đại, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng và điều phối, đồng thời phát huy sự tham gia tích cực của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo vào quá trình phát triển văn hóa.

Thực tiễn phát triển của đời sống văn hóa trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số cho thấy nhiều loại hình nghệ thuật và không gian văn hóa mới đang không ngừng hình thành. Các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, phát triển công nghiệp văn hóa hay xây dựng các không gian sáng tạo ngày càng đa dạng, phong phú, đòi hỏi phương thức quản lý nhà nước phải tiếp tục được hoàn thiện theo hướng linh hoạt, minh bạch và hiệu quả.

Nhìn tổng thể, cải cách hành chính trong lĩnh vực văn hóa không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp tổ chức bộ máy hay điều chỉnh quy trình thủ tục, mà sâu xa hơn là quá trình đổi mới phương thức quản lý. Đó là sự chuyển dịch từ cách tiếp cận hành chính thuần túy sang mô hình quản trị hiện đại, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo phát triển, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, đồng thời tạo điều kiện để xã hội cùng tham gia vào quá trình sáng tạo, bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Trên nền tảng đó, một môi trường văn hóa cởi mở, sáng tạo và giàu sức sống đang từng bước được hình thành, góp phần khơi dậy sức mạnh nội sinh của dân tộc, nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của nhân dân và thúc đẩy sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Chuyển đổi số tạo động lực mới cho phát triển văn hóa

Một nội dung đáng chú ý của Nghị quyết 80-NQ/TW là nhấn mạnh vai trò của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong phát triển văn hóa. Nghị quyết khẳng định: "Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hoá."

Thực tiễn cho thấy, kỷ nguyên số đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiếp cận các sản phẩm văn hóa. Các nền tảng số, mạng xã hội, công nghệ thực tế ảo hay các hệ sinh thái nội dung số đang mở ra những không gian sáng tạo hoàn toàn mới, giúp các giá trị văn hóa được lan tỏa rộng rãi và tiếp cận nhanh chóng hơn với công chúng. Trong bối cảnh đó, yêu cầu cải cách hành chính trong lĩnh vực văn hóa cũng đặt ra cấp thiết hơn, đòi hỏi hoạt động quản lý nhà nước phải gắn chặt với quá trình số hóa và hiện đại hóa, từ đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành của bộ máy quản lý.

Theo định hướng của Nghị quyết, nhiều nhiệm vụ quan trọng được đặt ra nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, như xây dựng hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, phát triển các nền tảng số dùng chung, đẩy mạnh số hóa di sản văn hóa, đồng thời ứng dụng các công nghệ mới trong quản lý và phát triển các hoạt động văn hóa. Những định hướng này cho thấy cải cách hành chính trong lĩnh vực văn hóa không chỉ dừng lại ở việc đơn giản hóa quy trình, thủ tục mà còn hướng tới xây dựng nền quản trị văn hóa trên nền tảng số, phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại.

Nghị quyết cũng nêu rõ: "Xây dựng và khai thác hiệu quả hạ tầng dữ liệu văn hoá quốc gia; phát triển nội dung số, hạ tầng văn hoá số Việt Nam. Chuẩn hoá và số hoá toàn diện di sản văn hoá vật thể và phi vật thể… Phát triển hạ tầng số, tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ thực tế ảo, blockchain… trong sản xuất, phân phối, tiêu dùng văn hoá và quản lý văn hoá. Xây dựng thiết chế 'văn hoá số', 'bảo tàng mở', 'nhà hát di động', 'thư viện số' thân thiện với mọi lứa tuổi."

Những định hướng này không chỉ mở ra không gian phát triển mới cho văn hóa mà còn tạo nền tảng quan trọng cho quá trình hiện đại hóa nền hành chính trong lĩnh vực văn hóa. Khi các dữ liệu văn hóa được số hóa, các nền tảng quản lý được kết nối và các dịch vụ công được cung cấp trên môi trường số, khả năng tiếp cận các giá trị văn hóa của người dân sẽ ngày càng được mở rộng. Qua đó, văn hóa không chỉ được bảo tồn và phát huy hiệu quả hơn mà còn trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Hà Nội đẩy mạnh cải cách hành chính từ tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW

Thủ đô Hà Nội, trung tâm văn hóa lớn của cả nước, Hà Nội luôn giữ vai trò tiên phong trong việc cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa. Việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ dừng lại ở định hướng mà đang được Thành phố gắn chặt với các nhiệm vụ trọng tâm như cải cách hành chính, đổi mới phương thức quản lý và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, tạo nên những chuyển động thực chất và đồng bộ.

Thời gian qua, các địa phương trên địa bàn thành phố đã chủ động lồng ghép việc thực hiện Nghị quyết với các chương trình xây dựng Thành phố sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa và kiến tạo môi trường văn hóa cơ sở. Từ đó, từng bước hình thành phương thức quản trị văn hóa theo hướng hiện đại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời mở rộng không gian để người dân tham gia sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa một cách thiết thực.

Điển hình như, tại xã Quốc Oai, Đảng ủy xã đã chủ động ban hành kế hoạch tuyên truyền Nghị quyết 80-NQ/TW với nội dung phong phú, hình thức linh hoạt, góp phần tạo sự thống nhất cao về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị. Công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng thông qua sinh hoạt chi bộ, hoạt động của các tổ chức đoàn thể và hệ thống truyền thông cơ sở. Qua đó, tiếp tục khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Còn tại các phường trung tâm của Hà Nội như Hoàn Kiếm, Ba Đình, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý và phát huy giá trị di sản đang mang lại hiệu quả rõ nét. Chỉ với một thao tác quét mã QR trên điện thoại thông minh, người dân có thể tiếp cận nhanh chóng các dữ liệu về lịch sử, kiến trúc và giá trị văn hóa của di tích, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn và quảng bá di sản. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng phục vụ mà còn góp phần đổi mới phương thức bảo tồn, quảng bá di sản theo hướng hiện đại, phù hợp với xu thế chuyển đổi số.

Những chuyển biến từ cơ sở cho thấy tinh thần cải cách hành chính theo Nghị quyết 80-NQ/TW đang từng bước đi vào thực tiễn đời sống. Khi cải cách hành chính được kết nối chặt chẽ với chuyển đổi số và sự tham gia tích cực của cộng đồng, văn hóa không chỉ được gìn giữ và phát huy mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Qua đó, góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội ngày càng văn minh, hiện đại, giàu bản sắc và xứng đáng với vai trò trung tâm văn hóa của cả nước.